Wat is het meervoud van bewustzijn?

Bewustzijn is een woord dat zowel absoluut als relatief wordt gebruikt. In absolute zin wordt het gezien als een allesomvattend, ongedeeld geheel. In relatieve zin wordt het gezien als jezelf en de wereld om je heen kennend. Absoluut en relatief hebben gemeen dat er feitelijk maar één bewustzijn is. Dit gegeven komt ook terug in onze taal. Van het woord bewustzijn bestaat geen meervoud.

In recent onderzoek bij duiven is een empirische indicator van zintuiglijk bewustzijn in de hersenen gevonden, vergelijkbaar met die bij primaten. We kunnen dus met aan zekerheid grenzende waarschijnlijkheid concluderen dat duiven een bewustzijn hebben. Die kennis levert echter een interessante uitdaging op.

Je kunt een duif aanleren om, met één oog voorzien van een ooglapje, op een knopje te pikken voor een maiskorrel. Wanneer je vervolgens het ooglapje verplaatst naar het andere oog, heeft diezelfde duif geen idee op welk knop gepikt moet worden voor de maiskorrel. Wissel je het lapje weer terug, is het verkrijgen van maiskorrels geen probleem.

Zou het kunnen zijn dat een duif niet één bewustzijn heeft, maar twee? Wat betekent dat voor ons concept van bewustzijn? Is het dan toch zinvol om onze bewustzijns of bewustzijnen met elkaar te verbinden?

Naar het overzicht
Natuurlijk organiseren is gebaseerd op werkende voorbeelden voortgekomen uit 3,95 miljard jaar experimenteren

De natuur als spiegel voor mens en organisatie

  • Aanpassen

    Natuurlijk aanpassen is het primaire proces in de natuur.

  • communicatie

    Natuurlijk communiceren beïnvloedt gedrag.

  • Leiderschap

    Natuurlijk leiderschap is onontbeerlijk, maar kent vele gedaanten.

  • Samenspel

    Natuurlijk samenspel is de belangrijkste stuwende kracht in de natuur.